Khoảng 900 nghìn hộ gia đình với hơn 2,2 triệu người đang thuê nhà tại Cộng hòa Séc, và số người thuê tiếp tục tăng do khó mua được nhà. Pháp luật quy định người thuê đã nộp đặt cọc trước khi vào ở phải được nhận lại cả đặt cọc lẫn lãi khi chấm dứt hợp đồng, số lãi có thể lên tới hàng chục nghìn korun. Lãi được trả trên toàn bộ số tiền đặt cọc, kể cả khi một phần bị sử dụng cho sửa chữa sau khi trả nhà.

Ví dụ ước tính bằng công cụ của Hiệp hội Người thuê nhà Cộng hòa Séc (Sdružení nájemníků ČR) cho thấy: bà Jana nộp đặt cọc tương đương 3 tháng tiền thuê, khoảng 30 nghìn korun, cách đây 12 năm. Do lãi vay tiêu dùng năm 2014 trên 13%, tổng lãi tích lũy xấp xỉ 47 nghìn korun; cộng với đặt cọc ban đầu, bà có thể nhận khoảng 77 nghìn korun. Với hợp đồng ký hiện nay, mức tăng sẽ thấp hơn vì lãi vay tiêu dùng trung bình hiện dưới 8%.

Luật sư Lenka Veselá, chủ tịch Sdružení nájemníků ČR, khẳng định người thuê có quyền nhận lại đặt cọc và lãi tối thiểu theo mức lãi suất luật định; quyền này không thể bị loại trừ hay cắt giảm trong hợp đồng. Nghĩa vụ trả lãi áp dụng cho toàn bộ thời gian hiệu lực hợp đồng, ngay cả khi điều này không được ghi trong thỏa thuận thuê.

Bộ luật Dân sự không nêu con số cụ thể cho “lãi suất luật định”, nên thực tế áp dụng mức lãi tương ứng lãi vay tiêu dùng của các ngân hàng tại nơi cư trú hay trụ sở của chủ nhà vào thời điểm ký hợp đồng. Về bản chất, đặt cọc được xem như người thuê đã cấp cho chủ nhà một khoản “vay tiêu dùng”. Chủ nhà có thể tự do sử dụng khoản đặt cọc trong thời gian thuê nhưng khi kết thúc phải quyết toán và hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Theo Hãng luật Grant Thornton (Grant Thornton), lãi gắn với đặt cọc từ lúc nộp đến lúc hoàn trả và thường chỉ được chi trả khi kết thúc quan hệ thuê, trừ khi hai bên thỏa thuận khác; quy định này không áp dụng cho thuê kinh doanh như văn phòng hay mặt bằng, nơi lãi thường bị loại trừ trong hợp đồng.

Trong thực tế, chủ nhà có thể khấu trừ từ đặt cọc các khoản nợ tiền thuê, dịch vụ hoặc chi phí sửa chữa sau khi trả nhà, nhưng vẫn phải trả lãi tính trên toàn bộ số tiền đặt cọc ban đầu. Ví dụ: đặt cọc 40 nghìn korun, lãi sau 3 năm là 10 nghìn korun; nếu chi phí hợp lệ khấu trừ là 25 nghìn korun, người thuê vẫn nhận 25 nghìn korun còn lại. Việc khấu trừ phải dựa trên chi phí thực tế, có thể chứng minh, theo thông lệ xét xử của Tòa án Tối cao (Nejvyšší soud), không được ghi chung chung kiểu “sửa chữa nhỏ”.

Luật cũng giới hạn đặt cọc tối đa bằng 3 tháng tiền thuê nhà chưa gồm dịch vụ. Chủ nhà có thể yêu cầu mức thấp hơn hoặc không yêu cầu đặt cọc; khi không có đặt cọc thì cũng không phát sinh nghĩa vụ trả lãi.

Nếu chủ nhà không chịu trả lãi, người thuê nên gửi văn bản yêu cầu hoàn trả đặt cọc kèm lãi bằng thư bảo đảm tới địa chỉ của chủ nhà; mẫu văn bản có trên trang của Sdružení nájemníků ČR. Nếu vẫn không giải quyết, có thể nộp đơn ra tòa xin lệnh thanh toán và yêu cầu thêm lãi chậm trả tính từ ngày đến hạn hoàn trả. Theo Bộ luật Dân sự, thời hiệu khởi kiện là 3 năm kể từ ngày đặt cọc đến hạn phải trả.

Sdružení nájemníků ČR cùng Bộ Phát triển Khu vực (Ministerstvo pro místní rozvoj) từng bàn cách sửa quy định do nhiều vướng mắc kéo dài nhưng chưa thành công. Một phương án được nêu là “rent bond” – bảo hiểm đặt cọc: người thuê trả phí bảo hiểm thay cho đặt cọc, bảo hiểm sẽ che chắn rủi ro tương tự, giúp tránh tranh chấp hoàn trả. Đề xuất này hiện vẫn ở giai đoạn trao đổi ban đầu.