So sánh giữa București và Varșovia bùng lên trong không gian công cộng: Ba Lan có tính liên tục, rót tiền đều vào hạ tầng, tận dụng mạnh quỹ châu Âu, nâng cấp giao thông và không gian công cộng; București phát triển chắp vá, dự án bỏ dở và tầm nhìn hành chính thay đổi liên tục. Nhiều ý kiến gắn khác biệt với cách vận hành quỹ EU, chất lượng quy hoạch đô thị và hiệu quả quản trị.

Một hướng lý giải đẩy gốc rễ về lịch sử và giáo dục: Ba Lan có đại học từ thế kỷ XV, trong khi Romania muộn hơn, tỷ lệ mù chữ nông thôn từng rất cao. Có người cho rằng so sánh Romania–Ba Lan khập khiễng, và nhắc tới việc Varșovia bị hủy diệt trong Thế chiến II rồi tái thiết theo một quy hoạch mới, tạo cơ hội định hình lại kiến trúc đô thị.

Các luận điểm văn hóa–tôn giáo cũng xuất hiện: đạo đức lao động và ý thức “lợi ích chung” ở xã hội Công giáo được nêu như khác biệt; quá trình chuyển đổi sau 1989 tại Ba Lan được cho là tách khỏi cấu trúc cũ nhanh hơn, có vai trò của Giáo hoàng và khác biệt kéo dài giữa Công giáo và Chính thống giáo. Cũng có tiếng nói nhắc Ba Lan gặp vấn đề tài khóa: thâm hụt 7,3% GDP năm 2025, cao thứ hai sau Romania 7,9%, dù tính minh bạch đầu tư công và dấu ấn quỹ EU được cho là rõ ràng hơn.

Phân tích của Victor Iancu nhấn mạnh rằng dù GDP/người theo PPP năm 2024 khá gần nhau (Romania 49.077 USD, Ba Lan 51.263 USD), hai nền kinh tế dựa trên nền tảng và thể chế khác biệt, đi trên quỹ đạo khác nhau. Tường thuật “Romania bắt kịp nhanh Ba Lan” bị xem là bỏ qua chênh lệch cấu trúc chi phối độ bền tăng trưởng.

Về tài khóa, Romania dẫn đầu Liên minh châu Âu về thâm hụt năm 2024–2025 (9,3% và 7,9% GDP). Nợ công tăng từ 35% GDP năm 2019 lên 59,3% năm 2025, có thể vượt 63% năm 2027; chi phí vay nợ trên 7%, xếp hạng tín nhiệm BBB-. Iancu quy trách nhiệm cho mở rộng lương–hưu công lặp lại theo chu kỳ bầu cử, trong khi Ba Lan giữ được không gian tài khóa và thiết chế hạn chế trượt dốc ngân sách.

Về mô hình tăng trưởng, Ba Lan xây dựng cơ cấu đa dạng với công nghiệp, dịch vụ giá trị cao, xuất khẩu phần mềm và mạng lưới R&D của các tập đoàn toàn cầu; dịch vụ tiên tiến mang về hơn 42 tỷ USD mỗi năm, gần 6% GDP. Romania tăng nhanh nhưng thiên về tiêu dùng, được bơm bởi lương khu vực công hơn là năng suất; chi cho R&D chỉ 0,46% GDP, thấp nhất EU. Ngành ô tô Romania là điểm sáng (Mioveni, Craiova) nhưng phụ thuộc quyết định của tập đoàn ngoại; năm 2025, đầu tư tại Mioveni giảm 64% sau khi hủy kế hoạch mở rộng, trong khi Ba Lan nuôi được doanh nghiệp sở hữu công nghệ và bằng sáng chế.

Về quỹ châu Âu, Ba Lan thu hút gần 250 tỷ EUR từ khi gia nhập; ước tính của Viện Kinh tế Ba Lan (Polish Economic Institute) cho rằng không có EU thì GDP/người của Ba Lan sẽ thấp hơn khoảng 31%. Romania nhiều lần vướng hấp thụ chậm (đầu 2020 mới 29% so với 43,5% của Ba Lan), do tham nhũng trong đấu thầu, năng lực hành chính vùng yếu và quyết định cấp vốn bị chính trị hóa. Với Kế hoạch Phục hồi và Khả năng chống chịu quốc gia (PNRR), hạn chót 31/8/2026 gây rủi ro khi 6,3 tỷ EUR dự án đã bị loại. Khác biệt cốt lõi theo Iancu là năng lực tự hiệu chỉnh thể chế: sau 8 năm căng thẳng EU dưới thời Đảng Luật pháp và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość, PiS), Ba Lan đổi chiều chính trị năm 2023, khép lại thủ tục Điều 7 và bình thường hóa với Bruxelles; Romania bị xem là trì hoãn cải cách, dùng nguồn lực công cho mục tiêu bầu cử và thiếu cơ chế chịu trách nhiệm.