Gần ba tuần trước thượng đỉnh, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) họp bộ trưởng quốc phòng tại Bruxelles trong bối cảnh Pete Hegseth chỉ trích đồng minh lơi lỏng quân sự và gọi NATO là “hổ giấy” cũng như “đường một chiều”. Ông nhắc lại việc Tây Ban Nha và Italy từng không cho máy bay Mỹ dùng căn cứ ở giai đoạn đầu xung đột với Iran, coi đó là biểu hiện “đi nhờ”.

Hegseth tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành rà soát toàn diện sự hiện diện quân đội tại châu Âu trong sáu tháng, gắn với đánh giá mức đóng góp của các nước. Ông viện dẫn cam kết tại La Hay năm 2025: đến 2035, chi tiêu quốc phòng tối thiểu 3,5% GDP và thêm 1,5% GDP cho hạng mục liên quan. Nếu châu Âu không tăng đóng góp, Mỹ sẽ giảm phần của mình, đồng thời “theo dõi rất sát” từng nước.

Giọng điệu gay gắt không mới, nhưng làm gia tăng căng thẳng dù Donald Trump tại G7 ở Évian vừa phát đi thông điệp ủng hộ, nhất là với Ukraine. Với châu Âu, thời dựa chủ yếu vào khả năng răn đe của Mỹ đang phai nhạt khi các kế hoạch cắt giảm của Washington được triển khai ngay.

Theo Tổng thư ký NATO Mark Rutte, Bộ Quốc phòng Mỹ liên tục gửi sang các phương án tiết kiệm: rút bớt tiêm kích, binh sĩ, tên lửa tầm xa và năng lực ở nhiều lĩnh vực. Ông nói châu Âu đang lấp dần khoảng trống, một số việc đã làm xong, số khác còn phải tiếp tục, và đây chủ yếu là bước hoạch định, bao gồm cả ý tưởng “NATO 3.0” của Hegseth.

Đức được coi là trụ cột trong chiến lược mới, khi Bộ trưởng Quốc phòng Boris Pistorius công bố hợp tác quân sự chặt chẽ hơn với Ba Lan nhưng đề nghị thêm thời gian chuyển tiếp có trật tự. Mỹ vẫn không thể thay thế ở một số mảng, đặc biệt răn đe hạt nhân.

Nhóm Lập kế hoạch Hạt nhân (Nukleare Planungsgruppe) của NATO khẳng định răn đe hạt nhân là “bảo đảm tối thượng” cho an ninh liên minh, cần được hiện đại hóa; phương châm là “chia sẻ trách nhiệm”. Cuộc họp tại Bruxelles được xem là bước chuẩn bị cho thượng đỉnh NATO vào tháng 7, nơi gánh nặng chia sẻ và bù đắp thiếu hụt do Mỹ cắt giảm sẽ là tâm điểm.