Một năm trước tại Hội nghị An ninh Munich (Mnichovská bezpečnostní konference, MSC), Phó tổng thống Hoa Kỳ J. D. Vance có bài phát biểu đối đầu, khẳng định Mỹ không thể mãi gánh phần chính về an ninh châu Âu, đồng thời chỉ trích cách tiếp cận của châu Âu với di cư và tự do ngôn luận, coi mối đe dọa lớn nhất đến từ bên trong. Phản ứng tại chỗ là sự hoài nghi và điều chỉnh thông điệp để nhấn mạnh giá trị liên minh xuyên Đại Tây Dương và các giá trị dân chủ chung.

Sau đó, tại thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở La Hay, các nước châu Âu dưới sự thúc đẩy của Washington đồng thuận tăng chi tiêu quốc phòng tập thể. Tuy nhiên báo cáo mới phục vụ MSC năm nay (khai mạc vào thứ Sáu) cho rằng tình hình còn nghiêm trọng hơn, khi quan hệ giữa châu Âu và chính quyền Mỹ hiện tại căng thẳng bởi áp lực của Nhà Trắng (Bílý dům) yêu cầu Ukraine chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ cho Nga, những phát biểu của Donald Trump về Greenland và các biện pháp bảo hộ như thuế quan, hạn chế đầu tư. Theo báo cáo, châu Âu cần mạnh hơn về quân sự, tự tin về chính trị và độc lập chiến lược trong bối cảnh Hoa Kỳ dưới thời Trump kém dự đoán và kém ổn định về giá trị; MSC năm nay tập trung vào hướng đi của liên minh xuyên Đại Tây Dương.

Cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Đối ngoại Anh (MI6) Alex Younger nhận định quan hệ an ninh, quân sự, tình báo với Mỹ vẫn mang lại lợi ích to lớn, song Trump có lý khi buộc châu Âu tự gánh trách nhiệm lớn hơn. Ông nêu nghịch lý dân số: châu Âu 500 triệu người dựa vào 300 triệu dân Hoa Kỳ để đối trọng với Nga 140 triệu người, và sự lệch pha lâu dài này gây bức xúc cho người nộp thuế Mỹ. Châu Âu mới chỉ bắt đầu bù đắp tụt hậu: chi tiêu tăng mạnh sau khi Nga xâm lược Ukraine; Ba Lan dự kiến chi hơn 4% GDP, cao nhất NATO, còn Đức, Pháp và các nước Bắc Âu cũng tăng mạnh nhưng nhiều nước vẫn chưa đạt mức tối thiểu 2% GDP.

Trong bối cảnh bất định chiến lược với chiến tranh ở Ukraine kéo dài, Nga phục hồi năng lực quân sự, rủi ro bất ổn Trung Đông và ảnh hưởng gia tăng của Trung Quốc, châu Âu đồng thời phải bảo vệ chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và chủ quyền công nghệ. Nhà sử học Edward Lucas khuyến nghị không đánh giá quá mức từng phát ngôn của chính trị gia Mỹ mà tập trung vào năng lực tự thân của châu Âu, phối hợp hành động và ra quyết sách độc lập thay vì chờ Washington.

Báo cáo của ban tổ chức MSC kêu gọi lãnh đạo châu Âu thích ứng với kỹ thuật chính trị thời Trump, dám quyết và dám nói: phòng thủ hiệu quả trước những người phá vỡ luật lệ đòi hỏi can đảm chính trị và tư duy đổi mới. Gần 50 nguyên thủ và thủ tướng xác nhận dự, trong đó có đoàn chính phủ liên bang Đức do Thủ tướng Friedrich Merz dẫn đầu; ông sẽ phát biểu khai mạc và gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, cũng như trao đổi ngắn với Thống đốc California Gavin Newsom. Phái đoàn Hoa Kỳ do Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Marco Rubio dẫn đầu, trong bối cảnh báo cáo MSC phê phán vai trò Mỹ như lực phá vỡ trật tự hậu chiến và ghi nhận lo ngại ở châu Âu về xu hướng dân chủ Mỹ trượt sang “chủ nghĩa độc đoán cạnh tranh”.

Phái đoàn Cộng hòa Séc có Tổng thống Petr Pavel, Bộ trưởng Ngoại giao Petr Macinka thuộc đảng Motoristé sobě (Motoristé sobě) và Bộ trưởng Quốc phòng Jaromír Zůna thuộc Đảng Tự do và Dân chủ Trực tiếp (SPD). Tổng thống dự thảo luận, gặp song phương và tham gia đêm văn học cùng nhà văn Jáchym Topol và cựu đại sứ tại Đức Tomáš Kafka; Bộ trưởng Macinka cũng có các lịch làm việc song phương. Sự tham dự diễn ra trong bối cảnh tranh cãi giữa Phủ Tổng thống (Hrad) và Motoristé sobě quanh việc không bổ nhiệm Filip Turek làm Bộ trưởng Môi trường do các phát biểu gây tranh cãi và nghi vấn về sự trung thành với trật tự hiến pháp; hai bên tách lịch họp báo và không cùng dự các phiên.

Tại Séc, chính sách quốc phòng trở thành tâm điểm khi Chủ tịch Hạ viện (Poslanecká sněmovna) Tomio Okamura (SPD) cho biết chính phủ không dự định tăng chi tiêu quốc phòng trong ngân sách năm nay, cho rằng mức 2% GDP là “xấp xỉ đủ”. Quan điểm này phản ánh tranh luận rộng hơn về ưu tiên ngân sách và tốc độ hiện đại hóa quân đội.