Donald Trump đăng trên Truth Social cảnh báo “một nền văn minh sẽ chết tối nay” ngay trước hạn chót gắn với yêu cầu của Mỹ đối với Tehran, làm dấy lên tranh cãi pháp lý. Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ, Israel và Iran tạm dừng các đòn tấn công, song độ bền vững còn bất định.

Stephen Rapp, cựu Đại sứ lưu động của Mỹ về các vấn đề tội ác chiến tranh, khẳng định phát ngôn có thể cấu thành tội phạm. Ông viện dẫn Điều 51 của Nghị định thư bổ sung I (Additional Protocol I) thuộc Công ước Geneva (Geneva Conventions), cấm đe dọa nhằm khủng bố dân thường; theo ông, đe dọa vẫn là tội ác dù không được thực thi.

Nhà Trắng (White House) đáp rằng Trump ưu tiên ngoại giao nhưng sẽ sử dụng thẩm quyền hiến định và hợp pháp để bảo vệ Mỹ, đặt vấn đề theo lăng kính nội luật nhiều hơn luật quốc tế. Tranh luận xoáy vào câu hỏi liệu một đe dọa đơn thuần, kể cả trên mạng xã hội, có thể là tội ác chiến tranh; trước đó, đe dọa đánh vào hạ tầng dân sự như nhà máy điện và khử mặn cũng từng bị cáo buộc vi phạm. Cách dùng ngôn từ khiến tiêu điểm dịch chuyển từ hành vi sang lời nói.

Rapp nói nguyên tắc này đã được kiểm nghiệm: những đe dọa nhằm vào dân thường có thể bị truy tố. Ông dẫn các án lệ như vụ Công tố viên kiện Stanislav Galić tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia) và phán quyết kết tội Charles Taylor của Tòa án Đặc biệt cho Sierra Leone (Special Court for Sierra Leone), coi những hành vi hăm dọa như vậy là tội ác chiến tranh tự thân.

Các chuyên gia khác thận trọng hơn. Kevin Jon Heller, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Copenhagen, coi phát ngôn là vi phạm rõ Điều 2(4) của Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật chiến tranh cấm hành vi hay đe dọa bạo lực nhằm gieo rắc sợ hãi trong dân thường Iran; song ông cho rằng chưa đủ để cấu thành tội ác chiến tranh vì các tòa quốc tế thường đòi hỏi hệ quả nghiêm trọng đối với dân thường, điều chưa xảy ra.

Gerry Simpson, giáo sư luật quốc tế công tại London School of Economics, lập luận các tuyên bố kiểu “không khoan nhượng” vi phạm lệnh cấm không cho địch đầu hàng trong Nghị định thư bổ sung I, vừa tàn nhẫn, nguy hiểm vừa có hiệu lực pháp lý quốc tế. Mấu chốt là ranh giới giữa điều trái luật và điều là tội phạm: án lệ như vụ Công tố viên kiện Dragomir Milošević tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ nhấn mạnh yêu cầu về tác động cụ thể khi định danh tội ác chiến tranh.

Tranh luận còn phản chiếu cách Mỹ tiếp cận luật quốc tế: Washington chưa phê chuẩn Nghị định thư bổ sung I và không tham gia Tòa án Hình sự Quốc tế (International Criminal Court), từng thách thức thẩm quyền các tòa quốc tế và trừng phạt quan chức ICC. Các chính quyền Mỹ nhấn mạnh tòa trong nước mới quyết định tính hợp pháp hành vi của Mỹ; John Yoo từ Văn phòng Cố vấn Pháp lý (Office of Legal Counsel) thuộc Bộ Tư pháp Mỹ (U.S. Department of Justice) nói luật nội địa đứng trước. Eric Posner nhận xét Mỹ mạnh mẽ đòi nước khác tuân thủ luật quốc tế nhưng hay loại trừ mình, trong khi Nhà Trắng khẳng định Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân đe dọa an ninh Mỹ.