Tại Đức gia tăng lo ngại về định hướng bị coi là phản dân chủ của Robert Fico và việc thắt chặt quan hệ với các tác nhân độc đoán, theo Daniel Freund từ đảng Xanh của Đức (Strana zelených). Ông thu hút chú ý với các video lan truyền, nêu ví dụ dự án được eurofondy tài trợ tại Slovakia mà ông cho là tham nhũng, và kêu gọi đóng băng tiền của Liên minh châu Âu cho tới khi hạ tầng chống tham nhũng được khôi phục. Ông nhấn mạnh châu Âu không thể chấp nhận thêm một trường hợp như Hungary.

Trong phiên họp toàn thể tại Strasbourg ngày 11/2, Nghị viện châu Âu thảo luận với Ủy ban châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu về pháp quyền, quyền cơ bản ở Slovakia và tác động tới các quỹ EU. Trước đó, Nghị viện châu Âu đã cử đoàn giám sát từ Ủy ban Kiểm soát Ngân sách (CONT) và Ủy ban Tự do Dân sự, Tư pháp và Nội vụ (LIBE) sang tìm hiểu tình hình.

Bối cảnh trong nước thêm u ám khi Tổng công tố viên Maroš Žilinka cảnh báo “tình trạng thảm khốc của cuộc chiến chống tham nhũng”. Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International) xếp Slovakia ở vị trí 61/182; trong EU chỉ có Croatia, Romania, Bulgaria và Hungary kém hơn. Kể từ khi Fico trở lại cầm quyền năm 2023, Slovakia tụt tổng cộng 14 bậc.

Freund cho biết sẽ thúc giục Ủy ban châu Âu hành động ngay trước xu hướng ông mô tả là “tháo dỡ có hệ thống” các cơ chế chống tham nhũng và bảo vệ người tố giác tại Slovakia. Ông đề nghị đóng băng các khoản cho chính phủ Fico, chỉ giải ngân khi hạ tầng chống tham nhũng vận hành hiệu quả trở lại.

Theo ông, tại Đức có quan tâm truyền thông lớn vì dự án ở Slovakia cũng từ tiền thuế của người nộp thuế Đức. Freund cho rằng có dấu hiệu Slovakia siết quan hệ với các tác nhân độc đoán như Trung Quốc, Nga hay chính quyền hiện tại ở Mỹ, và cảnh báo châu Âu không thể lặp lại kịch bản Hungary.

Về tín hiệu từ EU, ông nêu Ủy ban châu Âu vừa khởi động thủ tục vi phạm đối với Slovakia liên quan việc giải thể Văn phòng Bảo vệ Người tố giác (Úrad na ochranu oznamovateľov), còn lại chưa có bước cụ thể ngoài tuyên bố “sẵn sàng hành động”. Từ bài học Hungary và Ba Lan thời PiS, ông nói EU nếu chậm trễ sẽ vô tình tài trợ cho những người làm xói mòn pháp quyền; quỹ của EU gắn với các giá trị và vi phạm phải đi kèm hệ quả.

Ngoài thủ tục vi phạm, việc giải thể cơ quan bảo vệ người tố giác nếu ra tới Tòa án Công lý của Liên minh châu Âu có thể tạo tiền lệ pháp lý. Các tổ chức quốc tế cảnh báo tác động này có thể khiến Slovakia đối mặt rủi ro mất một phần eurofondy.