Daniel Freund từ Đảng Xanh của Đức (Strana zelených) nêu đề xuất đóng băng các quỹ EU cho Slovakia, cho rằng tiền thuế của người châu Âu hiện không an toàn do việc tháo dỡ cơ chế chống tham nhũng và bảo vệ người tố cáo. Ông từng đăng video lan truyền nêu ví dụ dự án EU thời Smer hỗ trợ các “biệt thự”, coi đó là biểu hiện tham nhũng.

Nghị viện châu Âu sẽ tranh luận tại Strasbourg về pháp quyền và các quyền cơ bản ở Slovakia, với sự tham gia của Ủy ban châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu, đồng thời xem xét tác động tới quỹ EU. Trước đó, phái đoàn Ủy ban Kiểm soát Ngân sách (Výbor pre kontrolu rozpočtu, CONT) và Ủy ban Tự do Dân sự, Tư pháp và Nội vụ (Výbor pre občianske slobody, spravodlivosť a vnútorné veci, LIBE) đã đến giám sát.

Bối cảnh trong nước thêm căng thẳng khi Tổng công tố Maroš Žilinka cảnh báo “tình trạng thảm họa” của cuộc chiến chống tham nhũng. Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International) hạ thứ hạng CPI của Slovakia xuống vị trí 61/182, trong EU chỉ còn Croatia, Romania, Bulgaria và Hungary thấp hơn; từ khi Robert Fico trở lại nắm quyền năm 2023, Slovakia rơi tổng cộng 14 bậc.

Freund kêu gọi Ủy ban châu Âu hành động ngay, đóng băng các khoản dành cho chính phủ Fico và chỉ giải ngân khi hạ tầng chống tham nhũng vận hành trở lại. Theo ông, quỹ EU phải gắn với giá trị châu Âu và việc vi phạm phải kéo theo hệ quả thực chất.

Từ góc nhìn Đức, mối quan tâm truyền thông về Slovakia gia tăng vì tiền của người nộp thuế Đức cũng góp phần tài trợ các dự án EU. Ông bày tỏ lo ngại về xu hướng “phi dân chủ” của Fico và các mối liên hệ tăng cường với Trung Quốc, Nga và chính quyền hiện nay ở Mỹ, cảnh báo EU không thể để xuất hiện “một Hungary thứ hai”.

Về phản ứng từ Brussels, hiện mới có thủ tục vi phạm pháp luật EU nhằm vào Slovakia liên quan đến việc bãi bỏ Văn phòng Bảo vệ Người tố cáo (Úrad na ochranu oznamovateľov). Ngoài tín hiệu này, ông chưa thấy bước đi cụ thể nào khác ngoài tuyên bố “sẵn sàng hành động”.

Nhìn rộng hơn tới ngân sách mới của EU, ông nhấn mạnh bài học từ Hungary và Ba Lan thời PiS: nếu hành động quá muộn, EU sẽ tài trợ cho những người làm xói mòn pháp quyền. Với Slovakia, ông đề nghị không lặp lại sai lầm; nếu vụ việc được đưa lên Tòa án Công lý của Liên minh châu Âu (Súdny dvor EÚ), phán quyết có thể tạo tiền lệ trong bảo vệ người tố cáo, và quốc gia vi phạm có nguy cơ mất quỹ EU.