Liên minh châu Âu tìm cách bảo vệ nền công nghiệp trước sự thâm nhập ngày càng sâu của Trung Quốc, song lợi ích quốc gia khác nhau đang làm suy yếu lập trường chung; nỗ lực này càng khó khi khối muốn tăng liên kết thương mại toàn cầu trong lúc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đe dọa áp thuế. Tây Ban Nha và Hungary mở cửa đón đầu tư, nhà máy của doanh nghiệp Trung Quốc, trong khi Pháp thúc đẩy đường lối cứng rắn hơn để gìn giữ trụ cột công nghiệp của khối.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez vừa tới Bắc Kinh gặp Chủ tịch Tập Cận Bình trong chuyến đi thứ tư trong bốn năm, kêu gọi mối quan hệ dựa trên “tin cậy, đối thoại và ổn định” hướng tới “trật tự đa cực” thực dụng. Nhiều lãnh đạo EU khác cũng đã thăm Trung Quốc như Emmanuel Macron, Micheál Martin, Petteri Orpo, Luís Montenegro, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu (European Commission) Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu (European Council) António Costa. Song song với ngoại giao, Ủy ban theo đuổi các bước hạn chế trợ cấp của Bắc Kinh và siết đầu tư vào lĩnh vực nhạy cảm; sức hút của thị trường Trung Quốc vẫn lớn với GDP $20,8 nghìn tỷ, sau Hoa Kỳ $32,4 nghìn tỷ và EU $23 nghìn tỷ.

Doanh nghiệp châu Âu, nhất là ô tô và hóa chất, ngày càng khó bán hàng tại Trung Quốc khi người dùng ưu tiên sản phẩm nội và quy định siết chặt, còn cạnh tranh ở châu Âu tăng mạnh. Thuế của Trump hạn chế hàng Trung Quốc vào Hoa Kỳ khiến dòng hàng chuyển hướng sang EU, làm thâm hụt thương mại song phương của khối phình lên hơn €350 tỷ năm 2025, tăng gần một phần năm so với 2024. Theo Joerg Wuttke, châu Âu mất khoảng 10.000 việc làm sản xuất mỗi tháng, nặng nhất ở hóa chất, máy móc và ô tô, vì hàng Trung Quốc tràn vào.

Áp lực này thúc đẩy Brussels hành động. Ủy ban châu Âu lo ngại ảnh hưởng kinh tế và tiến bộ công nghệ của Trung Quốc ở pin, xe điện, tấm pin mặt trời và trí tuệ nhân tạo, cùng thế mạnh đất hiếm; Olof Gill cảnh báo các mất cân đối hiện nay “không còn bền vững”. Dù muốn siết đầu tư Trung Quốc và củng cố các nhà vô địch công nghiệp, nỗ lực chung bị cản bởi chia rẽ, khi vốn Trung Quốc tiếp tục chảy vào các nước thành viên: tại Tây Ban Nha, CATL đầu tư €4,1 tỷ cùng Stellantis xây nhà máy ở Zaragoza, còn Chery mở nhà máy gần Barcelona; ở Hungary, dù cử tri vừa thay Viktor Orbán, người kế nhiệm Péter Magyar vẫn khẳng định duy trì quan hệ và sẵn sàng đón lãnh đạo Trung Quốc.

Các biện pháp trước đây dựa trên điều tra trợ cấp riêng lẻ tốn thời gian ít hiệu quả, nên Ủy ban chuyển sang lưới rộng hơn: dự thảo Đạo luật An ninh mạng (Cybersecurity Act) để giảm phụ thuộc nhà cung cấp rủi ro cao như Huawei; và Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act, IAA) đặt yêu cầu hàm lượng nội địa, hạn chế đầu tư trực tiếp nước ngoài và yêu cầu liên doanh trong thương vụ lớn nhằm bảo đảm chuyển giao công nghệ. Bộ phận thương mại cứng rắn của Ủy ban chuẩn bị biện pháp bảo vệ toàn ngành trước tình trạng dư thừa công suất nước ngoài, có thể đề xuất đầu tiên vào mùa hè. Dẫu kỳ vọng quy mô thị trường chung 27 nước đủ sức răn đe, Trung Quốc từng đáp trả: sau khi EU áp thuế với xe điện Trung Quốc, Pháp bị đánh thuế sản phẩm sữa và cognac; năm 2021, Lithuania cho phép Đài Loan mở văn phòng đại diện ở Vilnius và hứng tẩy chay, để rồi Thủ tướng Inga Ruginiene thừa nhận “đã thua” và sẵn sàng đổi tên văn phòng.

Nhu cầu vốn lẫn nỗi sợ trả đũa khiến việc hình thành mặt trận thống nhất khó khăn. Joanna Szychowska từ bộ phận thương mại của Ủy ban nhấn mạnh muốn đối phó Trung Quốc thì nên hành động như 27 nước, nhưng “không phải lúc nào cũng xảy ra”. Cùng lúc, nhìn nhận về Hoa Kỳ xấu đi dưới thời Trump, còn Bắc Kinh tự đặt mình là đối tác đáng tin và bảo trợ trật tự quốc tế. Khảo sát European Pulse của POLITICO tại sáu nước lớn cho thấy 29% coi Trung Quốc là mối đe dọa, trong khi 36% nghĩ vậy về Hoa Kỳ; 43% xem Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh, so với 24% đối với Hoa Kỳ. Một nhà ngoại giao EU ẩn danh cho rằng Washington nay thiếu tính dự đoán, tạo khoảng trống để Bắc Kinh chờ thời.

Chia rẽ cũng xuất hiện trong nội bộ Ủy ban, khi Ủy viên Công nghiệp Stéphane Séjourné, kiến trúc sư của IAA, thừa nhận vẫn cần giữ cửa mở với đầu tư nước ngoài, kể cả từ Trung Quốc. Người phát ngôn Olof Gill gọi quan hệ với Trung Quốc vừa mang tầm chiến lược, vừa đầy thách thức. Trong lúc khối còn tranh luận về coi Trung Quốc là rủi ro hay cơ hội, các thỏa thuận như của Tây Ban Nha tiếp tục tiến triển, giúp Bắc Kinh tích lũy thêm đồng minh trong EU. Sau cuộc gặp, Thủ tướng Lý Cường khẳng định Trung Quốc sẽ tăng nhập khẩu từ Tây Ban Nha và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào nước này; Bộ Ngoại giao Trung Quốc (Ministry of Foreign Affairs of China) nêu Madrid sẵn sàng đóng vai trò cầu nối kinh tế - thương mại giữa hai bên.