Cử tri Thụy Sĩ chuẩn bị quyết định đề xuất đặt trần dân số 10 triệu người, kế hoạch do Đảng Nhân dân Thụy Sĩ (Swiss People's Party) thúc đẩy với lập luận bền vững nhằm giảm áp lực lên nhà ở, dịch vụ công và môi trường. Chính phủ, các đảng khác, giới doanh nghiệp và công đoàn gọi đây là sáng kiến gây hỗn loạn, làm thiếu nhân lực cho bệnh viện và khách sạn, đồng thời đe dọa quan hệ với Liên minh châu Âu.

Dân số tăng nhanh từ 7,3 triệu năm 2002 lên 9,1 triệu hiện nay, trong đó 27% cư dân sinh ra ở nước ngoài. Cơ chế dân chủ trực tiếp cho phép trưng cầu nếu thu thập được 100.000 chữ ký. Nhiều cử tri lo tàu quá tải, nhà thuê đắt và chi phí y tế tăng. Thăm dò mới cho thấy cục diện sít sao: khoảng 52% phản đối, 45% ủng hộ và còn nhiều người do dự.

Tranh luận trở nên sắc nét qua hai gương mặt trẻ có gốc nhập cư: Nils Fiechter, nghị sĩ bang Bern của Swiss People's Party, cho rằng nhập cư ngoài kiểm soát gây thiếu nhà ở, kẹt xe, trường học và dịch vụ xã hội quá tải. Helin Genis, nghị viên thành phố Bern theo khuynh hướng Dân chủ Xã hội, phản bác việc đổ lỗi cho người nhập cư, nhấn mạnh giá thuê, phí bảo hiểm y tế và đầu tư công do chính sách quyết định, và giải pháp là tăng nhà ở giá phải chăng, điều kiện làm việc tốt, dịch vụ công mạnh.

Đề xuất quy định dân số không vượt 10 triệu trước năm 2050, yêu cầu chính phủ hành động khi chạm ngưỡng 9,5 triệu. Biện pháp có thể gồm hạn chế cấp tị nạn và chấm dứt đoàn tụ gia đình cho lao động nước ngoài; nếu đạt trần 10 triệu, Thụy Sĩ có thể phải hủy một số hiệp định quốc tế, kể cả tự do đi lại với EU. Hiệp hội doanh nghiệp Thụy Sĩ (Economiesuisse) cảnh báo rủi ro với quan hệ EU, khi Brussels không chấp nhận chọn lợi ích thị trường chung mà bỏ nghĩa vụ, và nhấn mạnh nhu cầu duy trì quan hệ ổn định với đối tác thương mại lớn nhất.

Giới chủ lo thiếu hụt lao động và mất nguồn nhân lực lành nghề từ châu Âu; một nửa nhân viên khách sạn là người nhập cư, bệnh viện và viện dưỡng lão cũng phụ thuộc lớn vào lao động nước ngoài. Swiss People's Party lập luận nhập cư làm tăng cầu bệnh viện và trường học, còn phe phản đối cho rằng điều đó phi thực tế vì 20% dân số đã trên 65 tuổi, cần người lao động và người nộp thuế trẻ để đáp ứng nhu cầu xã hội khi Thụy Sĩ không tự tạo đủ lực lượng này.

Bối cảnh địa chính trị và kinh tế làm gia tăng lo ngại bị cô lập: chi tiêu quốc phòng tăng và nhu cầu hợp tác chặt chẽ hơn với láng giềng dù Thụy Sĩ giữ trung lập; giá nhiên liệu leo thang vì chiến sự ở Ukraine và căng thẳng tại Iran; hàng hóa Thụy Sĩ từng chịu thuế Mỹ tới 39% và thỏa thuận hạ còn 15% vẫn chưa hoàn tất. Áp phích phản đối kêu gọi không tách khỏi châu Âu vào thời điểm bất ổn, sử dụng hình ảnh Donald Trump, Vladimir Putin và Xi Jinping như lời cảnh báo.

Những người ủng hộ như Fiechter coi trần dân số là cách bảo vệ cuộc sống an toàn, thịnh vượng; phía phản đối như Genis khẳng định ưu tiên là nhà ở giá phải chăng, điều kiện lao động tốt và đầu tư cho dịch vụ công, cho rằng sáng kiến gây hại nhiều hơn lợi. Yếu tố sợ bị cô lập cùng kết quả thăm dò sít sao cho thấy lá phiếu của nhóm còn do dự có thể quyết định kết cục.